Публикации (0)
Комментарии (0)
- Имя
- prgons prgons
- Город
- Джереми, Гаити
- Профессия
- Web
- progoner.ru/
- ICQ
- 535345
- О себе
- Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф». Душанбе «Шарқи
озод», 2006, саҳ 7, 21, 34-39.
1. Шарифов З.Р. Ислоҳоти маориф: пешравӣ, мушкилот ва пешниҳод.
Душанбе : «Субҳи Душанбе», 2006.
2. Шарифов З.Р. Рушди маориф дар заминаи Ваҳдати миллӣ. Маҷаллаи
Масъалаҳои маориф», №3.
3. Ю. С. Васильев, В. В., Глухов, Федоров М. П.Иқтисодиёт ва ташкили
идоракунии мактабҳои олӣ. «Лан», Санкт- Петербург, Краснодар,
2004 (бо забони руссӣ).
БОБИ 9. МУШОЊИДАКУНИИ ИБТИДОЇ ВА ЊУЉЉАТНОККУНЇ.
Мавзўъ: . Мушоњидакунии ибтидої ва њуљљатноккунї
9.1. Мушоњидакунии ибтидої дар њисобгирї
9.2. Њуљљатњои бухгалтерї, таснифот ва таъиноти онњо
9.3.Инъикоси худкорона ва њуљљатноккунии
маълумотњоиаввала
9.1. Мушоњидакунии ибтидої дар њисобгирї
Мушоњидакунии факту зуњурот фаъолияти њисобгирї мебошад.
Мушоњидакунї яке аз тарзњои идроки воќеияти объективї буда, ба идроки
бевосита ё андозагирии ашё ё зуњурот асос ёфтааст. Барои дар њисобгирї
инъикос кардани ягон объект онро пеш аз њама мушоњида намуда,
тасаввуроти аввала пайдо кардан зарур аст.
Дар њисобгирии бухгалтерї мушоњидакунии ибтидоиро бо маќсади
тањлили минбаъдаи фактњои мушоњидашаванда ба нишондињандањои
ахборотї истифода бурда мешавад. Дар рафти мушоњида факти фаъолияти
хољагиро тавсиф дода, маълумоти онро дар барандањои моддї сабт карда ва
нигоњ медоранд, баъд барои тањлили минбаъда дар низоми њисобгирї тањвил
мекунанд. Факти хољагї тавассути забони махсус тасвир карда мешавад, ки
асоси онро нишондињандањо, ченакњо ва кодњо ташкил менамоянд.
Мушоњидакунии ибтидої њисобгирии бухгалтериро бо ахборот таъмин
менамояд. Вай хабаррасонии таѓйирот дар объектњои њисобгирии бухгалтерї
буда, маълумотро дар бораи содиршавии фактњои фаъолияти хољагї таъмин
мекунад, ки онро баъд ба нишондињандањои ахборотии љамъбасткунанда аз
нав кор карда мебароянд.
Дар рафти мушоњидакунии ибтидоии фактњои фаъолияти хољагї барои
ќайдкунї танњо њамон маълумотеро људо карда мегиранд, ки дар натиљаи
тањлили минбаъдаи онњо нишондињандањои њисобгирии зарурї њосил карда
мешаванд.
101
Бояд дар хотир дошт, ки на њамаи зуњуроти иќтисодї бо ёрии
нишондињандањои ба мо маълум тасвир карда мешаванд, бинобар ин
маълумоти мушоњидакунии аввала бояд ба тањлили минбаъда дар низоми
њисобгирии бухгалтерї омода бошад. Маълумоти изофа, дар оянда мавриди
тањлил намешавад, набояд ќайд кард, чунки онњо низоми хисобгириро вайрон
мекунанд.
Барои пешгирї кардани сањву хато барономањои мушоњидакунии
аввалаи фактњои хољагї ва ќайди маълумот зарур аст. Барномањои
мушоњидакунии ибтидої аз маќсад ва вазифањои њисобгирї, аз низоми тањлил
ва љамъбасткунии маълумот, аз таснифи талабкардашавандаи ахбороти
њисобгирї вобаста аст.
Ба даст овардани ахбори њисобгирї аз бисёр љињат ба дуруст тартиб
додани барномаи мушоњидакунии ибтидої вобаста аст. Ин барнома дар
назар дорад:
- мувофиќи маќсад ба вазифањои њисобгирї бањо додан ва пурра
кардани маълумот дар бораи фактњои фаъолияти хољагї;
- тасвири якхела ва пурраи сифатњои объектњо ва фактњои барои
њисобгирї људо кардашуда;
- сари ваќт инъикос ва наќл кардани маълумоти гирифташуда барои
коркарди минбаъда.
Мушоњидакунии ибтидоии бухгалтерї барои тасвир ва ќайди маълумот
дар бораи фактњои фаъолияти хољагї ва намуди бештар пањншудаи он
амалиёти хољагї равона карда шудааст. Њар як амалиёти хољагї бо аломату
нишондињандањо тавсиф дода мешаванд ва ин аломатњо чунинанд:
- ваќт ва макони иљрошавии амалиётњои хољагї, раќамњои таркибии
онњо;
- љузъи моддии ба амалиёти хољагї љалб кардашуда - захирањои моддї
ва воситањои пулї;
- аломатњои унвонї ва шахсї – ќисмњои таркибї ва соњањои хољагии
халќ; шахсони дар амалиёт ширкатварзида:
- харољот, масориф, натиљаи амалиёт, инчунин нарх, меъёр, нархмонї,
ки ваќти тартиб додани амалиётњо истифода карда шудаанд.
Аломатњо амалиётњои гуногуни хољагиро сифатан фарќ мекунонанд ва
дар як ваќт якљоя ба гурўњбандї кардани онњо имкон медињанд, ки ин барои
ташкили тањлили маълумоти аввала хеле муњим аст. Нишондињандањо
тавсифи миќдории амалиётњои хољагиро бо ченакњои аслї, мењнатї ва пулї
инъикос мекунанд.
Баъзе аз амалиётњои хољагї зудгузаранд ва дар давоми як рўз ва аз он
камтар ба итмом мерасанд, дигарњо ба ќадри кифоя фосилаи дарозмуддати
ваќтро ишѓол карда, ба љараёни хољагї, захирањои моддї ва мењнатии хеле
калонро љалб мекунанд. Дар њисобгирии бухгалтерї танњо амалиётњои ба
итмомрасонидашуда инъикос меёбанд.